http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/420 2026-04-03T23:33:08Z http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/879 Məktəbəhazırlıq və ibtidai təhsil pilləsində oxuyan uşaqlarda xüsusi öyrənmə pozuntularının : Disleksiya, disqrafiya və diskalkuliyanın aşkarlanması, diaqnostikası və müdaxilə strategiyaları üzrə müəllimlər, məktəb psixoloqları və digər uşaq inkişafı üzrə mütəxəssislər üçün metodik vəsait Rzayeva, Nərminə Davud qızı; Danilyaviçüte, Elyana; Kərimova, Yuliya Müəllimlər üçün disleksiya, disqrafiya və diskalkuliya kimi xüsusi öyrənmə pozuntularının izahına həsr olunmuş bu vəsaitin yaradılması ideyası “Ağ yelkən metodologiya və tədris mərkəzi”nə məxsusdur. İbtidai təhsil pilləsində oxuyan şagirdlərin üzləşdiyi öyrənmə pozuntuları (və çətinlikləri) barədə müəllimlər üçün vəsaitin yaradılması fikri bir 4-cü sinif şagirdin başına gələnlər barədə eşitdiyimizdən sonra ağlımıza gəldi. Qızcığaz 4-cü sinfi bitirirdi, ailədə hər kəs çox xoşbəxt idi və günlərin bir günündə qızın xalası qonaq gəlib, ona kitab hədiyyə etmişdi. Bacısı qızı ilə birlikdə kitab oxumaq istəyən xala gördü ki, qızımız üzdən oxumaqda çətinlik çəkir. Yeni mətni ilk dəfə gördüyünə görə uşaq həyacanlandı, o, sözlərin ilk hecasını oxuduqdan sonra, sonuncu hecanı özündən deyir və nəticədə tamamilə yeni bir söz alınır. Ondan daha diqqətli olmasını istəniləndə, qızcığaz çox çalışdı: tez-tez pauza verməklə, dərin nəfəs almaqa, xalanın dodaqlarından sözlərin oxunuşunu anlamaqla oxumağa davam etdi. Çətinliklə bir cümləni oxuyub bitirəndən sonra isə, oxuduğundan nəyi Disleksiya, disqrafiya və diskalkuliya anlayışları loqoped, korreksiyaedici təlim üzrə mütəxəssislərə və uşaq psixoloqlara tanış olan terminlərdir. Əminik ki, bəzi valideynlər də bu terminlərlə tanışdırlar. Müəllimlər isə bu anlayışları peşəkar hazırlıq zamanı öyrənmədikləri səbəbindən, disleksiya, disqrafiya və diskalkuliyanın yaratdığı çətinlikləri fərqləndirə bilmirlər, onlar uşaqların üzləşdiy problemləri görsələr də, adətən həmin çətinlikləri müxtəlif fərdi və mühitlə bağlı faktorlarla əlaqələndirirlər. Mərkəzimizin mütəxəssisləri inanır ki, erkən yaş və məktəbəhazırlıq dövrü uşaqların inkişafı və böyüməsi üçün ən həssas dövrdür. Bu səbəbdən biz bütün fəaliyyətlərimizi uşaqların böyüməsinə və inkişafına nə qədər təsir edəcəyini düşünərək planlaşdırırıq və uşaqlar üçün təcrübələrin maksimum səmərəli olması üçün çalışırıq. Hazırki vəsaiti məktəbəhazırlıq və ibtidai təhsil pilləsində oxuyan uşaqların ən çox üzləşdiyi və bəzən ömür boyunca onlarla yaşamaq məcburiyyətində olduqları, insan ömründə oxu və yazı kimi vacib fəaliyyətlərə təsir edən və müxtəlif səbəblərdən qaynaqlanan çətinlik və pozuntuların təsvirinə həsr etmişik. “Ağ yelkən” metodologiya və tədris mərkəzinin komandası erkən yaş dövrü təhsili və inkişafı sahəsində beynəlxalq tədqiqatlarla sübut olunmuş metodologiyanı tətbiq edir. Bizim metodiki yanaşmamız və yaratdığımız proqramlar iki mühüm prinsipə əsaslanır: uşaqyönümlülük və inkişafyönümlülük. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/835 Layihələrin idarə edilməsi : Dərs vəsaiti Babayev, İqbal Layihələrin idarə edilməsi (ing. Project Management) kitabında layihələrin idarə olunması prinsipləri, təriflər və anlayışlar, metodlar və struktur modellər, innovasiya və kreativ texnologiyalar, Layihələrin İdarə Edilməsi Beynəlxalq Assosiasiyasının yaratdığı Beynəlxalq Kompetensiyanın Əsasları və layihələrin idarə edilməsi üzrə ISO-21500 standartları öz əksini tapmışdır. Eyni zamanda, layihələrin idarə edilməsində genetik model anlayışı və təşkilatların inkişaf proqramlarının genetik modellər əsasında idarə edilməsi nəzəriyyəsi, layihələrin idarə edilməsində insan faktorları, layihə ofisinin yaradılması, habelə layihə komandasının formalaşdırılmasında xüsusi tələblər verilmişdir. Kitab layihələrin idarə edilməsi sahəsində işləyən mütəxəssislər, layihə menecerləri, layihə rəhbərləri, layihə ofisinin işçiləri, müəllimlər, aspirantlar, magistr pilləsinin tələbələri, elmi işçilər və layihələrin idarə edilməsi üzrə sertifikatlaşdırma proqramlarının dinləyiciləri üçün nəzərdə tutulmuşdur. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/834 Direktorun əl kitabı : Məktəbin idarə olunması Məhərrəmov, Qoşqar; Əliyev, Dadaş; Abaslı, Könül; Məmmədov, Rza Bu kitab Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin “Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə qrant müsabiqəsi” çərçivəsində həyata keçirilən layihə əsasında hazırlanmışdır. Təhsil Nazirliyi nəşrin məzmununa görə məsuliyyət daşımır. Layihənin qalibi Azərbaycan Britaniya Kollecinin müəllimi Qoşqar Məhərrəmovdur. Kitabın həmmüəllifləri Dadaş Əliyev, Könül Abaslı, Rza Məmmədov və Qoşqar Məhərrəmovdur. Kitabın elmi redaktoru Qoşqar Məhərrəmovdur. Direktorun əl kitabında təhsilin idarə olunması, məktəbin idarə olunması və liderlik, məktəb mədəniyyəti, məktəbdə ünsiyyət, məktəbdə tədrisin təşkili, məktəb sənədləşməsi, məktəbdə strateji planlaşdırma, məktəbdə təşkilati davranış, dəyər yaradan məktəblər kimi mövzular əhatə olunmuşdur. Bu kitabın məqsədi məktəb direktorlarının gündəlik fəaliyyətlərini təkmilləşdirmək, məktəb praktikalarının səmərəsini artırmaq, onların bir lider olaraq şəxsi və peşəkar inkişafına töhfə verməkdir. “Direktorun əl kitabı”nı eyni adlı saytda pdf formatında əldə edə bilərsiniz. Həmin sayta yüklənən videolarla fəsillərin qısa xülasəsi ilə tanış ola bilərsiniz. Müasir dövrün və gələcəyin direktorlarının bələdçi kitabı olmaq diləyi ilə... http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/833 Müəllimin əl kitabı : Sinfin idarə olunması Məhərrəmov, Qoşqar; Fəttayev, Fəttah; Pirverdiyeva, Könül; Məmmədov, Rza; Mənsimi, Cəfər Vəsaitin hazırlanmasında məqsəd müəllimlərə peşəkar inkişaf dəstəyi göstərmək, onları sinif idarəetməsi nəzəriyyələri, strategiyaları ilə tanış etmək, bu və ya digər situasiyanın motivlərini düzgün müəyyənləşdirmək və həmin situasiyada necə davranmaq lazım olduğunu izah etməkdir. Vəsaitdə müxtəlif tədqiqatların nəticəsində uğurlu hesab edilən sinif idarəetmə nəzəriyyələri və metodları şərh olunur, dərsin planlaşdırılması, mənfi davranışların qarşısının alınması, vaxtın idarə olunması, şagirdlərlə ünsyyət qaydaları, sinfin idarə olunmasında qaydalar və proseduralar haqqında məlumat verilir. Vəsait Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin «Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə V qrant müsabiqəsi» çərçivəsində Bakı şəhəri, 214 nömrəli tam orta məktəb tərəfindən həyata keçirilən “Müəllimin əl kitabı: sinfin idarə olunması” layihəsi əsasında hazırlanmışdır. Vəsait ümumi təhsil müəssisələrində çalışan müəllimlər və pedaqoji ixtisaslar üzrə təhsil alan tələbələr üçün nəzərdə tutulmuşdur. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/777 Təşkilati davranış : Dərs vəsaiti Axundova, N. F. Dərs vəsaiti təşkilati davranış kursunun qısa icmalını əhatə edir. Vəsaitdə insan davranışı və təşkilatın idarə edilməsinin nəzəriyyə və metodları nəzərdən keçirilir, insanın əmək şəraitin də davranışına dair olan suallar analiz edilir. Vəsait ali tədris ocaqlarının tələbələri, menecment sahəsində fəaliyyət göstərən rəhbər və mütəxəssislər, həmçinin təşkilati davranışı öyrənən şəxslər üçün nəzərdə tutulub. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/767 Statistika (Ümumi nəzəriyyə) : Dərslik Əyyubova, Natəvan Soltan qızı Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin 1991-ci ildə bərpa olunduğu və dövlətin müstəqil sosial-iqtisadi siyasət yeritdiyi bir şəraitdə, respublikanın ictimai-iqtisadi həyatında baş verən köklü dəyişikliklər haqqında informasiyanın obyektivliyinin təmin olunmasında statistikanın rolu xeyli güclənmişdir. Ölkənin əhalisi, istehsal sahələri, sənaye, kənd təsərrüfatı, maliyyə orqanları və s. haqqında elmi əsaslarla işlənmiş statistika məlumatı ilə təmin edilməsi, obyektiv, düzgün statistika xidmətinin təşkil olunmasım tələb edir. İqtisadi inkişaf tarixi göstərir ki, statistika məlumatı olmadan dövləti idarə etmək, sosial-iqtisadi hadisələrin inkişaf xüsusiyyətlərin, öyrənmək mümkün deyildir. Hazırkı şəraitdə sosial-iqtisadi hadisələrin hərtərəfli təhlili, milli iqtisadiyyatımızın idarə edilməsinin mühüm vasitəsi olan statistikanın qarşısında yeni vəzifələr qoymuşdur. Respublikada uçot və statistikanın beynəlxalq standartlarına keçilməsi, Proqramda göstərildiyi kimi onun əsaslarını bilən yüksək ixtisaslı iqtisadçı kadrların hazırlandığı şəraitdə mümkündür. Bu, öz növbəsində, respublikada mühasibat uçotu, beynəlxalq münasibətlər, sosial sahələrdə, bank uçotu və statistika üzrə ixtisaslı kadrların hazırlanmasını nəzərdə tutan nümunəvi tədris planlarının, proqramların, tədris və başqa tədris metodiki vəsaitlərin yaradılmasını tələb edir. Beynəlxalq təşkilatların metodoloji tövsiyələrinə və habelə Azərbaycan Respublikasının normativ sənədlərinə əsasən sosial-iqtisadi göstəricilərin formalaşdırmasına və bazar iqtisadiyyatı göstəricilərinnin hesablanmasına tamamilə yeni metodologiya və prinsiplərlə yanaşılması tələb olunur. Statistikanın vəzifəsi, hər şeydən əvvəl, sosial-iqtisadi vəziyyəti əks etdirən obyektiv, tam dolğun məlumatlar toplamaq və onun hərtərəfli işlənməsi, sistemləşdirilməsi nəticəsində ölkənin iqtisadi inkişafını və xalqın həyat səviyyəsini təmin edən, elmi cəhətdən əsaslandırılmış təkliflər verməkdən ibarətdir. Statistika elminin əsas və birinci sahəsi olan “Statistikanın ümumi nəzəriyyəsi” kursunda statistika elminin ümumi kateqoriyaları, prinsipləri və metodları yeni proqrama uyğun ardıcıllıqla şərh edilir. “Statistikanın ümumi nəzəriyyəsi” dərs vəsaitində bütün mövzular demək olar ki, yeni faktiki statistik məlumatlar əsasında və yeni proqrama uyğun şəkildə işlənilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 dekabr 2007-ci il tarixli sərəncamına əsasən “2008-2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında rəsmi statistikanın təkmilləşdirilməsinə dair” tarixi Dövlət Proqramına əsasən və bazar münasibətləri şəraitində statistika orqanları qarşısında qoyulan analitik işləri gücləndirməklə əlaqədar olaraq “Statistikanın ümumi nəzəriyyəsi” dərs vəsaitinin ətraflı işlənməsinə ehtiyac yaranmışdır. Statistikanın ümumi nəzəriyyəsinin dərs vəsaitinin nəşrinin həyata keçirilməsi ali məktəblərin iqtisad fakültələrində təhsil alan tələbələr, magistrlər, aspirantlar və həmçinin müəllimlər üçün çox əhəmiyyətlidir. Müəllif, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin “Statistika” kafedrasının müəllimlərinə və Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin işçilərinə, dərs vəsaitinin hazırlanmasında dəyərli təkliflərinə və faktiki statistik məlumatlarla təmin etdiklərinə görə öz minnətdarlığını bildirir. Oxuculardan dərs vəsaitilə əlaqədar təklif və arzularım Azərbaycan Dövlət iqtisad Universitetinin “Statistika” kafedrasına göndərmələri xahiş olunur. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/766 Statistikanın ümumi nəzəriyyəsi : Dərs vəsaiti Muradov, P. Azərbaycan Respublikasının suverenliyinin 1991-ci ildə bərpa olunduğu və dövlətin müstəqil sosial-iqtisadi siyasət yeritdiyi bir şəraitdə, respublikanın ictimai-iqtisadi həyatında baş verən köklü dəyişikliklər haqqında informasiyanın obyektivliyinin təmin olunmasında statistikanın rolu xeyli güclənmişdir. Ölkənin əhalisi, istehsal sahələri, sənaye, kənd təsərrüfatı, maliyyə orqanları və s. haqqında elmi əsaslarla işlənmiş statistika məlumatı ilə təmin edilməsi, obyektiv, düzgün statistika xidmətinin təşkil olunmasım tələb edir. İqtisadi inkişaf tarixi göstərir ki, statistika məlumatı olmadan dövləti idarə etmək, sosial-iqtisadi hadisələrin inkişaf xüsusiyyətlərin, öyrənmək mümkün deyildir. Hazırkı şəraitdə sosial-iqtisadi hadisələrin hərtərəfli təhlili, milli iqtisadiyyatımızın idarə edilməsinin mühüm vasitəsi olan statistikanın qarşısında yeni vəzifələr qoymuşdur. Respublikada uçot və statistikanın beynəlxalq standartlarına keçilməsi, proqramda göstərildiyi kimi onun əsaslarını bilən yüksək ixtisaslı iqtisadçı kadrların hazırlandığı şəraitdə mümkündür. Bu, öz növbəsində, respublikada mühasibat uçotu, beynəlxalq münasibətlər, sosial sahələrdə, bank uçotu və statistika üzrə ixtisaslı kadrların hazırlanmasını nəzərdə tutan nümunəvi tədris planlarının, proqramların, tədris və başqa tədris metodiki vəsaitlərin yaradılmasını tələb edir. Beynəlxalq təşkilatlatrm metodoloji tövsiyələrinə və habelə Azərbajcan Respublikasının normativ sənədlərinə əsasən sosial-iqtisadi göstəricilərin formalaşdırmasına və bazar iqtisadiyyatı göstəricilərinnin hesablanmasına tamamilə yeni metodologiya və prinsiplərlə yanaşılması tələb olunur. Statistikanın vəzifəsi, hər şeydən əvvəl, sosial-iqtisadi vəziyyəti əks etdirən obyektiv, tam dolğun məlumatlar toplamaq və onun hərtərəfli işlənməsi sistemləşdirilməsi nəticəsində ölkənin iqtisadi inkişafını və xalqın həyat səviyyəsini təmin edən, elmi cəhətdən əsaslandırılmış təkliflər verməkdən ibarətdir. Statistika elminin əsas və birinci sahəsi olan “Statistikanın ümumi nəzəriyyəsi” kursunda statistika elminin ümumi kateqoriyaları, prinsipləri və metodları yeni proqrama uyğun ardıcıllıqla şərh edilir. “Statistikanın ümumi nəzəriyyəsi” dərs vəsaitində bütün mövzular demək olar ki, yeni faktiki statistik məlumatlar əsasında və yeni proqrama uyğun şəkildə işlənilmişdir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 26 dekabr 2007-ci il tarixli sərəncamına əsasən “2008-2012-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında rəsmi statistikanın təkmilləşdirilməsinə dair” tarixi Dövlət Proqramına əsasən və bazar münasibətləri şəraitində statistika orqanları qarşısında qoyulan analitik işləri gücləndirməklə əlaqədar olaraq “Statistikanın ümumi nəzəriyyəsi” dərs vəsaitinin ətraflı işlənməsinə ehtiyac yaranmışdır. Statistikanın ümumi nəzəriyyəsinin dərs vəsaitinin nəşrinin həyata keçiriılməsi ali məktəblərin iqtisad fakültələrində təhsil alan tələbələr, magistrlər, aspirantlar və həmçinin müəllimlər üçün çox əhəmiyyətlidir. Müəllif, Azərbaycan Dövlət İqtisad Universitetinin “Statistika” kafedrasının müəllimlərinə və Azərbaycan Respublikası Dövlət Statistika Komitəsinin işçilərinə, dərs vəsaitinin hazırlanmasında dəyərli təkliflərinə və faktiki statistik məlumatlarla təmin etdiklərinə görə öz minnətdarlığını bildirir. Oxuculardan dərs vəsaitilə əlaqədar təklif və arzularım Azərbaycan Dövlət iqtisad Universitetinin “Statistika” kafedrasına göndərmələri xahiş olunur. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/471 Dərsliklərin işlənib hazırlanması və təhlil edilməsi Jerar, Fransua-Mari; Rojye, Ksavye; Bosman, Kristian; Oyos, Jorj; Yujen, Jorj Kompyuter, audio-video və digər təhsil vəsaitlərinin əsl canlanmasının baş verdiyi müasir dövrdə məktəb dərsliyi hələ uzun müddət ərzində ən geniş yayılan və, şübhəsiz ki, ən səmərəli təhsil vəsaiti olaraq qalacaqdır. Dərsliyin tərtibatının (üzlənmiş çap məhsulu), demək olar ki, dəyişmədiyinə baxmayaraq, onun pedaqoji fəaliyyətdəki təyinatı və yeri xeyli təkamül etmişdir. Ənənəvi olaraq, dərslik əsasən bilik ötürücüsü və çalışmalar toplusu kimi istifadə edilirdi. Onun həm də ictimai və mədəni dəyərləri yaymaq kimi gizli təyinatı var idi. Bu gün yuxarıda qeyd edilən təyinat yenə də əsas olaraq qalır. Lakin, bununla yanaşı, məktəb dərslikləri yeni tələbatları da ödəməlidirlər: şagirdlərə müstəqil fəaliyyət vərdişləri aşılamalı, müxtəlif tədris üsullarının tətbiq edilməsi üçün şərait yaratmalı, əldə edilən biliklərin gündəlik həyatda tətbiq edilməsinə şərait yaratmalıdırlar və s. (hələ bu, dərsliyin yeni təyinatlarının heç də tam siyahısı deyildir). Məhz bu mənada biz ibtidai və ya orta məktəbdə dərs vəsiatlərinin tərtib və ya təhlil edilməsi məsələsi ilə üz-üzə qalan bütün şəxsləri doğru istiqamətə yönəltmək və həm pedaqoji elmin ən son nailiyyətlərinin, həm də müxtəlif ölkələrin təhsil strategiyalarının həmin şəxslər tərəfindən nəzərə alınmasını təmin etmək üçün müəyyən üsulları təklif etməyi lazım bildik. Bu kitabda eyni zamanda həm nəzəri, həm də təcrübi üsullar təqdim edilmişdir. Nəzəri üsullar əsasən məktəb dərsliklərinin işlənib hazırlanmasının konseptual əsasını müəyyən edən birinci hissədə verilmişdir. Sözsüz ki, konseptual əsasın təhlilini dərsliyin tərtib və təhlil edilməsindən ayırmaq olmaz. Birinci hissənin məzmunu məktəb dərsliklərinin dar cəhətlərindən xeyli kənara çıxır və bütövlikdə tədris-təlim fəaliyyəti ilə əlaqədar olan bütöv anlayışlar silsiləsini yaratmağa imkan verir. Təcrübi üsullar dərslik konsepsiyasının yaradılmasına və dərsliyin keyfiyyətinin təhlil edilməsinə həsr olunan əməli bölmələrdə təqdim edilmişdir. Biz səmərələşdirmə məqsədilə bu iki məqamı bir-birindən ayırmışıq. Biz hesab edirik ki, dərslik müəlliflərinin dərsliklərin təhlil edilməsinin əsasını təşkil edən amilləri əvvəlcədən nəzərə almaları təbiidir və dərslik təhlilçiləri yalnız dərslik konsepsiyasının cəhətlərini kifayət qədər dərindən öyrəndikləri təqdirdə öz vəzifələrini lazımi səviyyədə yerinə yetirə biləcəklər. Ola bilər ki, hər hansı misallar bizim qərb ölkələrindən olan oxucularımıza qeyri-adi görünsün. Bu, ondan irəli gəlir ki, biz inkişaf edən ölkələrdə dərslik müəlliflərinin rast gəldikləri müəyyən çətinlikləri, misal üçün, sənaye ölkələri ilə müqayisədə inkişaf edən ölkələrin dərs vəsaitlərinə xeyli çox ehtiyac duyduğunu nəzərə almağa çalışmışıq. Bəzi ölkələr hər əlli, hətta hər yüz nəfər şagirdə bir dərslik təqdim edə bilirlər; halbuki 1992-ci ilin iyulunda Monrealda keçirilən fransızdilli ölkələrin təhsil nazirlərinin konfransında 2000-ci ilədək hər şagirdin dərsliklə təmin edilməsinin zəruri şərt olduğu bir daha təsdiq edilmişdir. Biz məktəb dərsliklərinin işlənib hazırlanması və təhlil edilməsi ilə əlaqədar olan bir çox seminarın elmi cəhətdən əlaqələndirilməsini bizə etibar etməklə, bu sahədə bizim təcrübəmizin zənginləşməsinə, habelə bir sıra fransızdilli dövlətlərlə əməkdaşlıq qurmağımıza kömək edən Mədəni və texniki əməkdaşlıq agentliyinin Bordo şəhərində yerləşən Beynəlxalq məktəbinə, o cümlədən Rober Fürlon və Jak Toma cənablarına öz minnətdarlığımızı bildirmək istərdik. Biz həm də bizim müddəalarımızı dəqiqləşdirməyə və aydınlaşdırmağa kömək edən, tədris və təlim üsulları və vasitələri bürosunda çalışan həmkarlarımıza, o cümlədən bu kitab üzərində işlədiyimiz bütün müddət ərzində bizə diqqət göstərdiyinə və dayaq durduğuna görə professor Jan Mari de Ketelə təşəkkür etmək istərdik. Fransua-Mari Jerar; Ksavye Rojye http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/430 İnklüziv siniflərdə əlilliyi olan uşaqların təhsili RİİB Təhsil alma hüququ hamıya şamil olunur və əlilliyi olan bütün uşaq, gənc və böyüklərin təhsil alma hüququ var. Bu hüquq, “Uşaq hüquqları haqqında” Konvensiyasında (1989) və “Əlillərin hüquqları haqqında” Konvensiyada (2008) təsbit olunmuşdur. Bu eyni zamanda bir sıra əhəmiyyətli beynəlxalq bəyannamələrdə, o cümlədən YUNESKO-nun "Hamı üçün Təhsil Ümumdünya Bəyannaməsi" (1990), YUNESKO-nun "Salamanka Bəyannaməsi və Fəaliyyət Çərçivəsi" (1994) və "Dakar Fəaliyyət Çərçivəsində" (2000) əks olunur. Hər kəs üçün təhsil hüququnu təmin etmək YUNESKO-nun ən əhəmiyyətli missiyasıdır. Bu missiya da üzv dövlətlər tərəfindən təsdiq və qəbul olunur. Bu cür təhsil keyfiyyətli təhsil olmalıdır. Beləliklə, YUNESKO sadəcə hamı üçün təhsil hüququna deyil, xüsusilə də hər kəs üçün keyfiyyətli təhsil hüququna önəm verir. Hal-hazırda inkişaf etməkdə olan ölkələrdə əlilliyi olan uşaqların əksəriyyəti ya məktəbdən kənarda təhsil alırlar, ya da ümumiyyətlə təhsil almırlar. Əlilliyi olan şəxslərin təhsil alma maneələrinin aradan qaldırılması hamı üçün təhsil proqramının həyata keçirilməsi üçün ilk şərtdir. Təhsil siyasəti və praktikaları bütün uşaqlara keyfiyyətli təhsilin əldə edilməsini təmin etmək üçün öyrənənlərin hamısını əhatə etməli, tam iştirakı təşviq etməli, müxtəlifliyi maneə kimi deyil, resurs kimi təqdim etməlidir. Hamı üçün inklüziv təhsil fərdlər və cəmiyyət üçün tərəqqiyə yol açacaqdır. Bu tərəqqi, öz növbəsində, bəşəriyyətin daha sülhpərvər və davamlı inkişafına səbəb olacaqdır.YUNESKO-nun “Müxtəlifliyin dəstəklənməsi: inklüziv və öyrənmə üçün əlverişli mühitin yaradılması üzrə “Inclusive, Learning-Friendly Environments – ILFE” vəsaitlər dəsti məktəb və sinif otaqlarını daha inklüziv, təliməyararlı və gender əsaslı etməyə yardım edən praktiki vasitədir. YUNESKO-nun nəşri olan ILFE dəstinə əlavə edilən bu təlimat kitabçasında əlilliyi olan insanlara təhsil verilən zaman nəzərə alınmalı məsələlərə xüsusi diqqət yetirilir. Kitabçada, əlilliyi olan uşaqlara keyfiyyətli təhsil vermək üçün praktik təlimatlar verilmişdir. Bu təlimatlarda əlilliyi olan uşaqların öz potensiallarını reallaşdırmağa kömək edən uğurlu təlim təcrübələri göstərilir.Bu təlimat əməkdaşlıq məhsuludur. Bu ilk olaraq YUNESKO-nun inklüziv təhsil üzrə məsləhətçisi, habelə Asiyanın bir sıra inkişaf təşkilatlarına inklüziv təhsil üzrə məsləhətçi kimi fəaliyyət göstərən beynəlxalq inkişaf partnyoru cənab Terye Vatterdal tərəfindən layihə şəkilində işlənib hazırlanmış və redaktə edilmişdir. Burada dünyanın hər yerindən olan müəllimlərin fikir və təklifləri öz əksini tapmışdır. YUNESKO Bangkok nümayəndəliyi töhfə verən hər kəsə dərin minnətdarlığını bildirir. Bu təhsil resursu YUNESKO Asiya və Sakit okean Regional Bürosunun Təhsil layihəsinin koordinatorları, YUNESKO nəşr heyəti, Karolina Haddad və Pongsuda Vongsingha tərəfindən çap üçün hazırlanıb. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/429 Çoxuşaqlı siniflərdə tədris üçün praktiki məsləhətlər RİİB 2000-ci ilin aprel ayında Seneqalda keçirilmiş Dünya Təhsil Forumunda qəbul edilmiş Dakar Fəaliyyət Çərçivəsi təhsili fundamental insan hüququ kimi təsdiq edir. Təhsil almaq hüququnun təmin olunmasının YUNESKO-nun əsas missiyalarından biri olduğunu nəzərə alaraq ona üzv olan ölkələr də bu hüququ təsdiq edərək onu tanıyır. Bu təhsil həm də keyfiyyətli olmalıdır. Belə ki, YUNESKO nəinki təhsil hüququnu, xüsusilə hamının keyfiyyətli təhsil almaq hüququnun olduğunu vurğulayır. YUNESKO-nun Müxtəlifliyin dəstəklənməsi: İnklüziv və öyrənmə üçün əlverişli mühitin yaradılması üzrə nəşri (ILFE) məktəbləri və sinifl əri daha inklüziv, öyrənmə üçün əlverişli və genderə həssas etmək üçün hərtərəfl i və praktiki vasitələr təklif edir. ILFE vəsait dəstini əlavə istinad kimi zənginləşdirən bu bələdçi, əsas diqqəti çoxuşaqlı sinifdə tədris prosesi zamanı nəzərə alınmasına ehtiyac duyulan xüsusi məsələlər üzərində formalaşdırır. Sözügedən vəsaitin məqsədi müəllimlərə çoxuşaqlı siniflərdə təhsilin keyfiyyətinə xələl gətirmədən tədris prosesini necə aparmasına dair praktiki təlimatlar verməkdir. Çoxuşaqlı siniflər adətən keyfiyyətli təhsilin təmin edilməsində əsas maneələrdən biri kimi qəbul edilir. Həqiqətən də bir çox elmi tədqiqatların nəticələri çoxuşaqlı sinifl ərin mənfi cəhətlərini nümayiş etdirərək keyfiyyətli təhsilin təmin edilməsində əsas amil kimi azuşaqlı sinifləri təbliğ edir. Lakin buna baxmayaraq çox vaxt keyfiyyətli təhsilin təmin edilməsi üçün yetəri sayda müəllim və siniflərin təchiz olunmasında birbaşa olaraq siyasi iradənin, müvafiq maliyyə dəstəyinin olmaması nəticəsində real olaraq bir çox ölkələrdə, məktəblərdə çoxuşaqlı siniflər üstünlük təşkil edir. Çoxuşaqlı siniflərdə tədrisin çətinliyinin qarşısını almaq məqsədilə vasitələrin təmin olunması məktəblərdə hamı üçün keyfiyyətli təhsilin (HÜT) təmin edilməsi istiqamətində mühüm addımlardan biridir. Bu rəhbərlik çoxuşaqlı siniflərdə tədrislə əlaqəli bütün çətinliklərə universal həll təklif etmir. Bu vəsait, hər gün çoxuşaqlı siniflərdə tədris çətinlikləri ilə üzləşən müəllimlərə faydalı ola biləcək geniş çeşidli praktiki metod və təcrübələri təqdim etməyə çalışır. Əlavə olaraq, burada çoxuşaqlı sinfi problem əvəzinə təlim-tədris prosesində resurs kimi görmək və ən yaxşı mümkün üsullarla sinfi idarə etmək üçün ipucları, tövsiyələr təmin edilir. Bu vəsait həmçinin perspektivi yalnız didaktik yanaşmalar üzərində fokuslanan tədrisdən daha çox uşaqyönümlü və öyrənmə üçün əlverişli mühiti vurğulayan metodlara istiqamətləndirir. İnklüziv və öyrənmə üçün əlverişli mühitin yaradılması (ILFE) yalnız uşağa deyil, həm də müəllimlərə dostyana münasibəti özündə birləşdirir. Belə ki, keyfiyyətli təhsilin təmin edilməsi və təkmilləşdirilməsində müəllimlər yeganə ən vacib amildir. Şagirdləri gələcək üçün hazırlamaq öhdəliyinin böyük hissəsi onların üzərinə düşür. Məhz bu səbəbdən, YUNESKO-nun məqsədi sözügedən öhdəliyi yerinə yetirmək üçün müəllimləri mühüm alətlər, bacarıqlar və lazımi dəstəklə təmin etməkdir. Ümid edirik ki, ILFE vəsait dəstinin digər kitabçalarında olduğu kimi müəllimlər gündəlik iş həyatında üzləşdikləri çətinlikləri, ehtiyacları qarşılamaq məqsədilə bu bələdçidə təqdim edilən məzmun və metodlardan faydalanacaqlar. Bu bələdçi böyük kollektiv əməyin səyi nəticəsində ərsəyə gəlmişdir. Sənəd Mahidol Universitetinin Qidalanma İnstitutunda, eyni zamanda inklüziv təhsil və gender üzrə YUNESKO-da, eləcə də YUNİSEF-in Şərqi Asiya və Sakit Okean Regionu üzrə Ofisi (EAPRO) və “Uşaqların xilası” (Save the Children) təşkilatında uşaqlara yönəlik məktəblərin yaradılması üçün məsləhətçi qismində çalışan Corc Attiq tərəfindən yazılmış və ona düzəlişlər edilmişdir. O cümlədən, bu bələdçi dünyanın müxtəlif nöqtələrində yaşayan təhsil işçilərinin irad və təklifl ərini özündə cəmləyir. YUNESKO Banqkok bu sənədin ərsəyə gəlməsində öz töhfəsini verən hər kəsə təşəkkürünü bildirir. Hər bir irad və təklif nəzərə alınaraq bu bələdçi, habelə ILFE vəsaitlər dəsti zənginləşdirilmişdir. YUNESKO-nun Asiya və Sakit Okean Regionu üzrə Təhsil Bürosunda proqram köməkçisi qismində çalışan Oçirxuyaq Qanxuyaq bu prosesi koordinasiya etmişdir.