http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/168 ADA Thesis, Dissertations and Final Projects 2026-04-14T10:58:19Z http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/1599 Cəlilabad Rayonunda Qadınların Ailədə Təhsil Və Əmək Hüquqlarının Məhdudlaşdırılması Problemlərinin Həlli Yolları İsmayılzadə, Abdul; Abasov, Səid; Nəbi, Murad Cəlilabad rayonunda, xüsusilə kənd yerlərində qadınların təhsil və əmək hüquqlarının məhdudlaşdırılması uzun illərdir davam edən sosial-mədəni və iqtisadi proseslərin nəticəsi kimi formalaşmışdır. Ənənəvi patriarxal dəyərlər, “camaat nə deyər” kimi sosial nəzarət mexanizmləri, erkən nişanlanma və nikah praktikası, qadınlar üçün iş imkanlarının məhdud olması və hüquqi mexanizmlərin zəif icrası qızların hətta orta məktəb zamanı təhsildən yayınmasına və qadınların əmək bazarından kənarda qalmasına gətirib çıxarır. Bu vəziyyət qadınların iqtisadi və sosial müstəqilliyini zəiflədir, regionun insan kapitalını zəiflədir, ailə rifahı və sosial-iqtisadi inkişaf üçün əlavə maneələr yaradır. Araşdırmanın məqsədi Cəlilabad rayonunda qadınların təhsil və əmək hüquqlarının ailə və icma səviyyəsində necə məhdudlaşdırıldığını hərtərəfli öyrənmək, bu məhdudiyyətlərin sosial-iqtisadi nəticələrini qiymətləndirmək və beynəlxalq və yerli təcrübəyə əsaslanan siyasət alternativləri formalaşdırmaqdır. Bu məqsədlə tədqiqat qarışıq metodologiya əsasında aparılacaq: Dövlət Statistika Komitəsinin rəsmi məlumatlarının təhlili, beynəlxalq hesabatların (UNICEF, UNDP, Girls Not Brides və s.) müqayisəli araşdırılması, Cəlilabad rayonundan olan ekspert ilə müsahibə və 78 qadın arasında keçirilən sorğu. Sorğunun nəticələri SPSS proqramında deskriptiv statistik metodlarla emal ediləcək, keyfiyyət məlumatları isə tematik yanaşma ilə təhlil ediləcək. Tədqiqatın nəticələrinin Cəlilabad və ümumilikdə cənub bölgəsində gender bərabərliyi siyasətinin formalaşdırılmasına, qızların təhsildən yayınmasının və erkən nikahların azaldılması üçün hədəfli müdaxilə proqramlarının hazırlanmasına, qadınların əmək bazarına çıxışını yaxşılaşdıran iqtisadi və sosial alətlərin müəyyənləşdirilməsinə töhfə verməsi gözlənilir. Qadınların təhsil və əmək hüquqlarının genişləndirilməsi sayəsində həm ailələrin rifah səviyyəsinin yüksəlməsi, həm də regionun sosial-iqtisadi inkişafında daha balanslı və dayanıqlı modelin formalaşması perspektivi güclənəcək. Good! http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/1598 Azərbaycanda Ali Təhsil Və Bacarıqların Əmək Bazarı İlə Uyğunlaşdırılması Siyasətinin Təhlili Tağıyev, Babək; Abbasov, Tural; Ramazanova, Yeganə Azərbaycanın ali təhsil sistemi ilə əmək bazarı arasında davam edən uyğunsuzluqlar məzunların bacarıqları ilə işəgötürənlərin gözləntiləri arasında əhəmiyyətli boşluq yaratmaqda və ölkənin insan kapitalının rəqabətqabiliyyətinə mənfi təsir göstərməkdədir. Qısa təhlil göstərir ki, bu uyğunsuzluq həm təhsil proqramlarının məzmun səviyyəsində, həm də struktur və idarəetmə səviyyəsində sistemli problemlərlə bağlıdır. Araşdırmanın məqsədi ali təhsil və əmək bazarı arasında yaranan uyğunsuzluqların səbəblərini müəyyənləşdirmək və beynəlxalq təcrübə əsasında milli kontekstə uyğun siyasət alternativləri təklif etməkdir. Problemin əsas səbəbləri kimi kurrikulumların əmək bazarı tələblərinə tam uyğunlaşdırılmaması, qəbul planlamasında analitik əsaslı yanaşmanın zəifliyi və rəqəmsal bacarıqlar üzrə tədris boşluqları müəyyən edilmişdir. Bu kontekstdə üç siyasət variantı irəli sürülmüşdür: təhsil proqramlarının real sektorun tələblərinə uyğun yenilənməsi, qəbul planlamasının və məzun məşğulluğunun monitorinqinin institusional gücləndirilməsi, həmçinin rəqəmsal və texnoloji bacarıqların bütün ixtisaslarda baza kompetensiya kimi tədrisə inteqrasiyası. Araşdırma qarışıq metodologiyaya əsaslanmış, yeni elmi mənbələr, masaüstü araşdırmalar, əvvəlki keyfiyyət və kəmiyyət tədqiqatları, eləcə də müsahibələrdən əldə olunan datalar sistemli şəkildə təhlil edilmişdir. Aparılan təhlillər göstərir ki, ali təhsil və əmək bazarı arasındakı uyğunsuzluqların aradan qaldırılması üçün ən təsirli yanaşma bu üç siyasət seçiminin paralel və mərhələli tətbiqidir. Nəticə olaraq, kurrikulum islahatları, məlumat əsaslı qəbul planlaması və rəqəmsal bacarıqların gücləndirilməsi ali təhsilin əmək bazarına çevik uyğunlaşmasını təmin edir və insan kapitalının rəqabət qabiliyyətini artırır. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/1597 Cəlilabad Rayonunda Qadınların Ailədə Təhsil Və Əmək Hüquqlarının Məhdudlaşdırılması Problemlərinin Həlli Yolları Abasov, Səid; Nəbi, Murad; İsmayılzadə, Abdul Cəlilabad rayonunda, xüsusilə kənd yerlərində qadınların təhsil və əmək hüquqlarının məhdudlaşdırılması uzun illərdir davam edən sosial-mədəni və iqtisadi proseslərin nəticəsi kimi formalaşmışdır. Ənənəvi patriarxal dəyərlər, “camaat nə deyər” kimi sosial nəzarət mexanizmləri, erkən nişanlanma və nikah praktikası, qadınlar üçün iş imkanlarının məhdud olması və hüquqi mexanizmlərin zəif icrası qızların hətta orta məktəb zamanı təhsildən yayınmasına və qadınların əmək bazarından kənarda qalmasına gətirib çıxarır. Bu vəziyyət qadınların iqtisadi və sosial müstəqilliyini zəiflədir, regionun insan kapitalını zəiflədir, ailə rifahı və sosial-iqtisadi inkişaf üçün əlavə maneələr yaradır. Araşdırmanın məqsədi Cəlilabad rayonunda qadınların təhsil və əmək hüquqlarının ailə və icma səviyyəsində necə məhdudlaşdırıldığını hərtərəfli öyrənmək, bu məhdudiyyətlərin sosial-iqtisadi nəticələrini qiymətləndirmək və beynəlxalq və yerli təcrübəyə əsaslanan siyasət alternativləri formalaşdırmaqdır. Bu məqsədlə tədqiqat qarışıq metodologiya əsasında aparılacaq: Dövlət Statistika Komitəsinin rəsmi məlumatlarının təhlili, beynəlxalq hesabatların (UNICEF, UNDP, Girls Not Brides və s.) müqayisəli araşdırılması, Cəlilabad rayonundan olan ekspert ilə müsahibə və 78 qadın arasında keçirilən sorğu. Sorğunun nəticələri SPSS proqramında deskriptiv statistik metodlarla emal ediləcək, keyfiyyət məlumatları isə tematik yanaşma ilə təhlil ediləcək. Tədqiqatın nəticələrinin Cəlilabad və ümumilikdə cənub bölgəsində gender bərabərliyi siyasətinin formalaşdırılmasına, qızların təhsildən yayınmasının və erkən nikahların azaldılması üçün hədəfli müdaxilə proqramlarının hazırlanmasına, qadınların əmək bazarına çıxışını yaxşılaşdıran iqtisadi və sosial alətlərin müəyyənləşdirilməsinə töhfə verməsi gözlənilir. Qadınların təhsil və əmək hüquqlarının genişləndirilməsi sayəsində həm ailələrin rifah səviyyəsinin yüksəlməsi, həm də regionun sosial-iqtisadi inkişafında daha balanslı və dayanıqlı modelin formalaşması perspektivi güclənəcək. Good! http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/1596 Cəlilabad Rayonunda Qadınların Ailədə Təhsil və Əmək Hüquqlarının Məhdudlaşdırılması Problemlərinin Həlli Yolları Ismayilzada, Abdul Cəlilabad rayonunda, xüsusilə kənd yerlərində qadınların təhsil və əmək hüquqlarının məhdudlaşdırılması uzun illərdir davam edən sosial-mədəni və iqtisadi proseslərin nəticəsi kimi formalaşmışdır. Ənənəvi patriarxal dəyərlər, “camaat nə deyər” kimi sosial nəzarət mexanizmləri, erkən nişanlanma və nikah praktikası, qadınlar üçün iş imkanlarının məhdud olması və hüquqi mexanizmlərin zəif icrası qızların hətta orta məktəb zamanı təhsildən yayınmasına və qadınların əmək bazarından kənarda qalmasına gətirib çıxarır. Bu vəziyyət qadınların iqtisadi və sosial müstəqilliyini zəiflədir, regionun insan kapitalını zəiflədir, ailə rifahı və sosial-iqtisadi inkişaf üçün əlavə maneələr yaradır. Araşdırmanın məqsədi Cəlilabad rayonunda qadınların təhsil və əmək hüquqlarının ailə və icma səviyyəsində necə məhdudlaşdırıldığını hərtərəfli öyrənmək, bu məhdudiyyətlərin sosial-iqtisadi nəticələrini qiymətləndirmək və beynəlxalq və yerli təcrübəyə əsaslanan siyasət alternativləri formalaşdırmaqdır. Bu məqsədlə tədqiqat qarışıq metodologiya əsasında aparılacaq: Dövlət Statistika Komitəsinin rəsmi məlumatlarının təhlili, beynəlxalq hesabatların (UNICEF, UNDP, Girls Not Brides və s.) müqayisəli araşdırılması, Cəlilabad rayonundan olan ekspert ilə müsahibə və 78 qadın arasında keçirilən sorğu. Sorğunun nəticələri SPSS proqramında deskriptiv statistik metodlarla emal ediləcək, keyfiyyət məlumatları isə tematik yanaşma ilə təhlil ediləcək. Tədqiqatın nəticələrinin Cəlilabad və ümumilikdə cənub bölgəsində gender bərabərliyi siyasətinin formalaşdırılmasına, qızların təhsildən yayınmasının və erkən nikahların azaldılması üçün hədəfli müdaxilə proqramlarının hazırlanmasına, qadınların əmək bazarına çıxışını yaxşılaşdıran iqtisadi və sosial alətlərin müəyyənləşdirilməsinə töhfə verməsi gözlənilir. Qadınların təhsil və əmək hüquqlarının genişləndirilməsi sayəsində həm ailələrin rifah səviyyəsinin yüksəlməsi, həm də regionun sosial-iqtisadi inkişafında daha balanslı və dayanıqlı modelin formalaşması perspektivi güclənəcək. Good! http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/1595 Determining the Location of a 220 KV Overhead Line Fault Using the Wave (Traveling Wave) Method Salmanov, Farid This thesis presents a procedure for the accurate computation of 220 kV overhead transmission line fault location using the traveling wave (TW) method of fault location. Compared to traditional impedance-based methods with high sensitivity to fault resistance, load flow, and system parameters, the traveling wave method is highly accurate based on the physical electromagnetic transients propagation time. The traveling wave technique depends on the observation of the high-frequency voltage and current transients created during fault, traveling along the line nearly at light speed. The accurate location of a fault can be computed by measuring the time-of-arrival of the first wavefronts at the line terminals. Essential to such precise high accuracy is sub-microsecond resolution offered by cutting-edge GPS time synchronization and MHz-range high-frequency data sampling that avoid the limitations of earlier TW systems. The research makes use of the two-ended fault location technique, which sets the first wave front arrival times at both local (tL) and remote (tR) line ends. The core of the research is the Simulink model developed in MATLAB to simulate 220 kV transmission line using the distributed parameter model. This model has a specific Traveling Wave Fault Locator (TWFL) subsystem for calculating propagation velocity from line inductance and capacitance and end fault distance. This simulation confirms the high accuracy of the principle, where it is able to identify faults with a precision of several hundred meters and contribute towards quicker restoration of systems and lower outage duration. The work acknowledges significant challenges, including expense and complexity of the high-speed data acquisition equipment required, and possibility of signal noise and wave reflection leading to inaccuracy. Future research directions, like combining machine learning with hybrid TW-impedance schemes, are mentioned as one possible means of further enhancing this significant power system protection technology's reliability and application. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/1593 Voltage Regulatiin in Generating Networks Mammadzada, Raman To keep the voltage level acceptable is the primary phenomenon of electrical power system and aiming to keep the voltage around acceptable level different load and generation conditions. Acceptable voltage regulation makes power quality, system reliability, and efficiency better [1]. During the long time, the tap changers have been used to regulate voltage in transformers, and capacitor banks are utilized for regulation of reactive power in electrical power systems. Tap-changing transformers: To adjust voltage dynamically in transformer on-load tap changers regulate transformers turn ratios. Shunt capacitor banks: For supporting local voltage and to make power factors better the capacitor banks are explicitly used. Synchronous Condenser: generate reactive power supply and system consistency, crucial for huge- scale system. These ways, in cutting-edge power system, reliability, not including the speed and flexibility is mandatory.[4] The including of distributed Energy sources and connection of them electrical system can cause some problems related with challenges in voltage regulation. At those times mentioned traditional regulation methods were insufficient for electrical grids and high integrated Distributed energy sources. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/1592 Abşeron Yarımadasında Su Çatışmazlığının Səbəbləri və Həlli Yolları Ələkbərova, Fəridə; Kazımov, Kamran; Hüseynova, Gülanrə Abşeron yarımadasında su çatışmazlığı uzun illərdir ekoloji, sosial və iqtisadi təzyiqlər yaradan mühüm problemdir və bu tədqiqat həmin problemin əsas səbəblərini, mövcud vəziyyəti və mümkün həll yollarını sistemli şəkildə təhlil edir. Problemin analizi göstərir ki, yarımadanın təbii su ehtiyatlarının məhdudluğu ilə yanaşı, idarəetmə boşluqları və qeyri səmərəli su istifadəsi mövcud durumu daha da kəskinləşdirir. Tədqiqatın məqsədi Abşeron yarımadasında su çatışmazlığını doğuran amilləri müəyyənləşdirmək və bu problemin aradan qaldırılması üçün ən optimal siyasət variantlarını qiymətləndirməkdir. Araşdırma nəticələri göstərir ki, ölkədə o cümlədən Abşeron yarımadasında su çatışmazlığının əsas səbəbləri üç istiqamətdə cəmlənir. Bunlar, ölkədə təbii su ehtiyatlarının son dərəcə az olması, əhali və sənaye üzrə sürətlə artan tələbatın fonunda sudan qeyri səmərəli istifadə praktikasının davam etməsi və su təsərrüfatında koordinasiya, o cümlədən qurumlararası rolların bölüşdürülməsi, habelə monitorinq və investisiya baxımından idarəçilikdə boşluqları. Tədqiqat çərçivəsində üç əsas siyasət variantı alternativ su mənbələrinin inkişafı, su infrastrukturunun modernləşdirilməsi itkilərin azaldılması və idarəetmənin institusional gücləndirilməsi ümumi şəkildə qiymətləndirilmiş, onların tətbiq imkanları və məhdudiyyətləri müqayisə edilmişdir. Metodologiya kimi ekspert müsahibələri, ictimai sorğular, analitik icmal, beynəlxalq təcrübənin təhlili və qiymətləndirmə meyarlarına əsaslanan müqayisəli yanaşma istifadə olunmuşdur. Aparılan təhlil göstərir ki, su itkilərinin azaldılması və suya davranış qaydalarının dəyişdirilməsi üzrə tədbirlər qısa müddətdə daha real nəticə yaradır, idarəçiliyin təkmilləşdirilməsi isə uzunmüddətli dayanıqlığı təmin edir. Əhalinin maarifləndirilməsi, kənd təsərrüfatında suya qənaət texnologiyalarının tətbiqi və infrastrukturun modernləşdirilməsi əsas tövsiyələr kimi müəyyən edilir və Abşeron yarımadasında su təhlükəsizliyinin təmin olunması üçün vacib istiqamətlər hesab olunur. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/1591 The Diagnosis of Foundations of 220-500 kv Electrical Transmission Line Supports Abilov, Shamkhal This thesis explores a vibration-based diagnostic method for assessing foundation condition in 220-500 kV overhead electric transmission towers. Research evaluates model for the mass-spring-damper system for a transmission tower and its foundation, with realistic values for its mechanical properties obtained from literature studies, coupled with information from the Aghsu 220kV Corridor. Simulation studies are conducted dynamically, with soil properties being varied for different forces, simulating operational forces like wind excitation. Outputs simulated for transient response to these forces include displacement, velocity, and acceleration, processed with filtering algorithms, Fast Fourier Transforms, spectral analysis, and features extracted for diagnostic indicators like frequency deviations, damping ratios, and acceleration magnitude levels, in combination forming a diagnostic foundation to ascertain differences between a healthy foundation from a deteriorated foundation.Simulation results are validated with model predictions based on operational expectations, along with published values from international studies. The simulation results for natural frequency (≈2-12 Hz) and damping coefficients (0.03-0.08) for modelled soil-structure interaction dynamics match published values from observed practices in the energy sector. It has now been validated from simulation analysis that vibration diagnostics have proved to be an efficient, non-destructive technique for condition analysis to monitor Azerbaijan’s 220-500 kV high-voltage transmission network. The thesis explores a vibration diagnostic technique to analyze the condition of foundations for 220-500 kV overhead electrical transmission towers. Conventional visual analysis, adopted in Azerbaijan’s energy power network, explored on-site defects, such as deviations in overhead wires, gaps in support foundations, with no information regarding changes in soil resistance for support foundations. By overcoming these defects, researchers developed simulation-based analysis on mathematical models for dynamic soil-structure interaction principles to explore early indicators for loss, degradation, and damage to electrical support foundations. Starting with creating simplified mass-spring-damper models for the transmission tower, along with its foundation, based on real-world, realistic model parameters extracted from literature, in addition to simulation analogues for the Aghsu 220 kV route, dynamic simulations with varying soil properties for different levels of stiffness, damping, and forces are employed for simulating operational forces such as wind-borne vibrations. Along with simulation results on displacement, velocity, and acceleration, post-processing is performed on these parameters for filtering, spectral analysis based on Fast Fourier Transforms, and indications such as natural frequency deviations, damping ratios, and Root Mean Square acceleration indicators. Outputs from the model are validated by comparison with analytical results and published values in international studies. The match between model results for natural frequency ranging between 2-12 Hz, with damping coefficients between 0.03-0.08, is accurate enough to validate model performance in simulating real-life dynamic performance for transmissions in real foundations. These results validate the utilization of vibration analysis for diagnosing real foundations, particularly for identifying loss in foundation stiffness, which will not be detected during conventional analysis. Concluding, this method is an efficient, non-destructive, and scalable process for testing Azerbaijan's high-voltage power transmissions, with applications for incorporating automated analysis via machine learning algorithms in its evaluation method. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/1590 Sustainable Solutions in the Transition to Green Energy: Economic and Environmental Perspectives Garashov, Vagif Transitioning to green energy - becomes important every year. The world and humanity are developing fast. More emissions releasing to atmosphere and harming the environment. And conventional energy sources will end one day. That’s why countries aim to integrate into renewable energy sources sooner. This research studies the sustainable steps for integration to clean energy. In addition, regions need strong transmission lines to move clean energy. So, thesis also focuses on HVDC. Azerbaijan’s location between Europe and Asia is very strategic. The new interconnection model was proposed and simulated. The new Central Asia → Azerbaijan → Türkiye → Europe interconnection between regions. The 2030 situation model was simulated for four regions. A 5 GW HVDC line was tested and estimated losses using typical HVDC values were calculated. The results of this model show that Central Asia has extra renewable power. Which can be transferred through South Caucasus by corridor to Europe. Also results show the HVDC losses are very low. And Corridor technically worked at full capacity with benefits. To sum up, the new interconnection model shows that the idea is technically possible. This corridor can support clean energy goals in the region. Additionally, corridor can be expanded in future. And this study is useful base for more detailed studies. http://dspace.ada.edu.az:80/xmlui/handle/20.500.12181/1589 Azərbaycanda Beynəlxalq Proqram Akkreditasiyası Təcrübələri: Bakı Şəhərində Yerləşən Beş Ali Təhsil Müəssisəsi Nümunəsində Keyfiyyət Araşdırması Aslanov, Namiq Beynəlxalq proqram akkreditasiyası ATM-in ayrı-ayrı proqramlarının müəyyən keyfiyyət standartlarına cavab verdiyini qiymətləndirən və təsdiqləyən bir prosesdir. Proqram akkreditasiyası proqramlarının keyfiyyətini artırmaq, müvafiq beynəlxalq standartlara cavab vermək, bu istiqamətdə həyata keçirilən prosesləri təkmilləşdirmək və tələbələrə etibarlı təhsil vermək məqsədi daşıyır. Bu proses ATM-lərdə proqramlarının, resurslarının, tədris metodlarının, idarəetmənin, müəllim-tələbə əlaqələrinin və digər komponentlərin bu standartlara uyğunluğunu qiymətləndirir. Bu tədqiqat işi Azərbaycanda ATM-lərinin beynəlxalq proqram akkreditasiya prosesləri ilə bağlı təcrübələri öyrənmək və əldə olunan nəticələri ATM-lər ilə bölüşmək məqsədi ilə aparılmışdır. Tədqiqat 5 ATM-də 17 proqram üzrə aparılmışdır. Araşdırmada keyfiyyət metodlarından müsahibələrdən və mətn təhlilindən istifadə edilmişdir. Müsahibələr tədqiqatçı tərəfindən hazırlanan yarı strukturlaşdırılmış müsahibə forması ilə aparılmış və dataların təhlilində məzmun analiz üsulu istifadə edilmişdir. Seçmə qrup qeyri-təsadüfi yolla seçilmiş 14 müsahibdən ibarətdir. Dataların məzmun təhlili nəticəsində aşağıda qeyd edilən mövzular kateqoriyalaşdırılmış və sıralanmışdır: agentliklər haqda məlumatlar, akkreditasiya prosesi, akkreditasiya prosesinin mərhələləri, dəyişikliklər, tələbə məmnunluğu, çətinliklər, tövsiyələr, irad və təkliflər. Araşdırmanın nəticələrinə əsasən beynəlxalq akkreditasiya prosesi yeddi mərhələdən ibarətdir: müraciət, hazırlıq, özünütəhlil hesabatı, ilkin qiymətləndirmə, sahə səfəri, yekun hesabat və təkrar monitorinq. Araşdırmanın nəticələrinə əsasən beynəlxalq proqram akkreditasiyası ATM-lərin keyfiyyət təminatı sistemlərinin institusional səviyyədə güclənməsinə, beynəlmiləlləşmə proseslərinin intensivləşməsinə, akademik və idarəedici heyətin məsuliyyətinin artmasına səbəb olur. Proses nəticəsində struktur dəyişiklikləri, tədris metodlarının yenilənməsi, müəllimlərin peşəkar inkişafı və tələbə məmnunluğunun artması müşahidə olunur. Bununla yanaşı ATM-lər beynəlxalq təcrübə qazanmaqla yanaşı növbəti akkreditasiyaya hazırlanmış olurlar. Tanınma və beynəlmiləlləşmə ATM-lərin beynəlxalq proqram akkreditasiyasına müraciətlərinin əsas səbəbləridir. Araşdırma beynəlxalq proqram akkreditasiyasına müraciət etmək istəyən digər ATM-lər üçün təlimat kimi istifadə oluna bilər.